به گزارش پایگاه خبری مهندسی پزشکی (موپنا)، تجهیزات پزشکی سرمایه‌های حیاتی نظام سلامت هستند که بدون نگهداری اصولی، ریسک توقف خدمات و کاهش ایمنی بیمار را به همراه دارند. مجید نوروزی، مدیر اداره تجهیزات و ملزومات پزشکی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، در حاشیه نمایشگاه ایران‌مد ۲۰۲۶ با حضور در غرفه موپنا، از ضرورت تخصیص ردیف بودجه مشخص برای نگهداشت تجهیزات سخن گفت تا زنجیره تأمین و خدمات در مراکز درمانی دچار اختلال نشود. در ادامه این گفتگو، محورهای اصلی مدیریت هزینه‌ها و راهکارهای ارتقای آمادگی عملیاتی دستگاه‌ها را بررسی می‌کنیم:
مدیر اداره تجهیزات پزشکی خراسان شمالی با بیان اینکه تجهیزات پزشکی از مهم‌ترین سرمایه‌های نظام سلامت هستند عنوان کرد: سرمایه‌هایی که ارزش واقعی آن‌ها نه صرفاً در زمان خرید، بلکه در میزان آمادگی، دقت عملکرد و تداوم خدمت‌رسانی به بیماران مشخص می‌شود. با این حال، در بسیاری از مراکز درمانی دولتی، توجه به تأمین و خرید تجهیزات، در مقایسه با نگهداری، سرویس‌های دوره‌ای و تعمیرات آن‌ها، ملموس‌تر است؛ موضوعی که می‌تواند در بلندمدت هزینه‌های بیشتری به نظام سلامت تحمیل کند.
وی افزود: تجهیزات پزشکی، از دستگاههای ساده پایش علائم حیاتی تا تجهیزات پیچیده‌ای مانند سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی، آنژیوگرافی و شتاب‌دهنده‌های خطی، برای حفظ عملکرد مطلوب به نگهداری پیشگیرانه، سرویس‌های تخصصی، کنترل کیفی، تأمین قطعات و تعمیرات اصولی نیاز دارند. بنابراین، نگهداشت تجهیزات نباید صرفاً اقدامی پس از خرابی دستگاه تلقی شود؛ بلکه باید بخشی از برنامه‌ریزی مالی و عملیاتی هر مرکز درمانی باشد.
بودجه نگهداشت؛ هزینه اضافی یا سرمایه‌گذاری برای کاهش هزینه‌ها؟
مدیر اداره تجهیزات پزشکی خراسان شمالی در ادامه به چالش های مدیریت تجهیزات پزشکی پرداخت و گفت: یکی از چالش‌های مهم در مدیریت تجهیزات پزشکی، نگاه هزینه‌ای به نگهداشت و تأخیر در تخصیص منابع مالی آن است. در شرایطی که منابع مالی بیمارستان‌ها محدود است، ممکن است هزینه‌های نگهداری تجهیزات در اولویت پایین‌تری نسبت به خرید تجهیزات جدید یا تأمین سایر نیازهای فوری قرار گیرد.
نوروزی اضافه کرد: اما واقعیت این است که تعویق در سرویس‌های دوره‌ای یا به‌تعویق‌انداختن تعمیرات ضروری، لزوماً موجب صرفه‌جویی نمی‌شود. در برخی موارد، همین تأخیر می‌تواند خرابی‌های جزئی را به نقص‌های جدی‌تر تبدیل کند و هزینه تعمیر را افزایش دهد؛ حتی ممکن است به توقف طولانی‌مدت یک خدمت تشخیصی یا درمانی منجر شود.
وی با ذکر یک مثال گفت: برای مثال، خرابی یک قطعه در دستگاه تصویربرداری ممکن است در صورت تشخیص به‌موقع و انجام سرویس مناسب، با هزینه‌ای محدود برطرف شود؛ اما در صورت ادامه کارکرد نامناسب یا تأخیر در رسیدگی، احتمال آسیب به قطعات گران‌قیمت و افزایش مدت توقف دستگاه وجود دارد. البته میزان صرفه‌جویی حاصل از نگهداشت پیشگیرانه به نوع دستگاه، شرایط بهره‌برداری و کیفیت اجرای برنامه نگهداری وابسته است. از این منظر، تخصیص بودجه مشخص برای نگهداشت تجهیزات پزشکی، هزینه‌ای غیرضروری نیست؛ بلکه ابزاری برای مدیریت ریسک، حفاظت از سرمایه‌های عمومی و کنترل هزینه‌های بلندمدت مراکز درمانی است.
پنج دلیل اصلی برای اختصاص ردیف بودجه نگهداشت تجهیزات پزشکی
این فعال صنعت تجهیزات پزشکی در خراسان شمالی به پنج دلیل اصلی برای اختصاص ردیف بودجه نگهداشت تجهیزات پزشکی اشاره کرد و گفت: «افزایش آمادگی عملیاتی و تداوم ارائه خدمات درمانی»، « جلوگیری از فرسودگی زودرس و حفاظت از سرمایه‌های عمومی»، «ارتقای ایمنی بیمار و کیفیت خدمات تشخیصی و درمانی»، «ارتقای ایمنی بیمار و کیفیت خدمات تشخیصی و درمانی»، «کاهش وابستگی به تعمیرات اضطراری» و «افزایش شفافیت مالی و پاسخ‌گویی مدیریتی» از جمله این عوامل هستند.
وی درباره افزایش آمادگی عملیاتی و تداوم ارائه خدمات درمانی توضیح داد: خروج یک دستگاه از چرخه خدمت می‌تواند موجب افزایش زمان انتظار بیماران، ارجاع آنان به مراکز دیگر، اختلال در برنامه‌های درمانی و افزایش فشار کاری بر تجهیزات جایگزین شود. در مراکزی که تعداد محدودی دستگاه تخصصی دارند، خرابی حتی یک دستگاه ممکن است ظرفیت ارائه یک خدمت مهم را به‌شدت کاهش دهد. وجود بودجه پایدار این امکان را فراهم می‌کند که سرویس‌های دوره‌ای به‌موقع انجام شوند و در صورت بروز خرابی، فرایند تأمین قطعه و تعمیر بدون تأخیرهای مالی غیرضروری آغاز شود.
نوروزی در ادامه درباره جلوگیری از فرسودگی زودرس و حفاظت از سرمایه‌های عمومی نیز گفت: تجهیزات پزشکی، به‌ویژه دستگاههای سرمایه‌ای و پیشرفته، با صرف منابع قابل توجهی از بودجه عمومی تهیه می‌شوند. نگهداری نامناسب می‌تواند عمر مفید آن‌ها را کاهش دهد و نیاز به تعمیرات سنگین یا جایگزینی زودهنگام را افزایش دهد. تخصیص بودجه نگهداشت، امکان اجرای برنامه‌های منظم سرویس، رسیدگی به هشدارهای فنی، تعویض قطعات مصرفی و فرسوده و ثبت سوابق تعمیراتی را فراهم می‌کند. در نتیجه، تصمیم‌گیری درباره تعمیر، بازسازی یا جایگزینی دستگاه بر مبنای اطلاعات واقعی و ارزیابی هزینه ـ فایده انجام خواهد شد.
مدیر اداره تجهیزات پزشکی خراسان شمالی خاطر نشان کرد: عملکرد صحیح تجهیزات پزشکی مستقیماً با ایمنی بیمار و کیفیت خدمت ارتباط دارد. دستگاهی که به‌موقع سرویس نشده یا پس از تعمیر، کنترل‌های لازم را طی نکرده است، ممکن است از نظر عملکردی با شرایط مورد انتظار فاصله داشته باشد. در تجهیزات تشخیصی و درمانی حساس، نگهداشت باید با الزامات فنی، کنترل کیفی، کالیبراسیون در موارد مقتضی و آزمون‌های عملکردی متناسب با نوع دستگاه همراه باشد. بنابراین، بودجه نگهداشت تنها برای رفع خرابی نیست؛ بخشی از منابع مورد نیاز برای اطمینان از عملکرد قابل قبول تجهیزات و کاهش خطرات قابل پیشگیری نیز محسوب می‌شود.
وی افزود: کاهش وابستگی به تعمیرات اضطراری و مدیریت بهتر قراردادهای خدماتی وقتی منابع مالی مشخصی برای نگهداری تجهیزات وجود نداشته باشد، اقدامات فنی ممکن است تا زمان وقوع خرابی جدی به تعویق بیفتند.
در این شرایط، بیمارستان ناچار می‌شود در وضعیت اضطراری برای تعمیر دستگاه اقدام کند؛ وضعیتی که می‌تواند قدرت برنامه‌ریزی، اولویت‌بندی و مدیریت هزینه‌ها را محدود کند. در مقابل، بودجه‌ریزی سالانه بر اساس سوابق خرابی، سن تجهیزات، میزان استفاده، هزینه قطعات و الزامات سرویس، امکان تنظیم قراردادهای مناسب‌تر با شرکت‌های خدمات‌دهنده و برنامه‌ریزی برای تعمیرات را فراهم می‌کند. همچنین، ثبت و تحلیل هزینه‌های تعمیراتی هر دستگاه کمک می‌کند مشخص شود کدام تجهیزات به تعمیرات مکرر نیاز دارند و در چه نقطه‌ای جایگزینی آن‌ها از نظر اقتصادی منطقی‌تر است.
نوروزی همچنین درباره افزایش شفافیت مالی و پاسخ‌گویی مدیریتی بیان کرد: اختصاص ردیف بودجه مشخص، امکان تفکیک هزینه‌های نگهداشت از سایر هزینه‌های بیمارستان را فراهم می‌کند. در این صورت، مدیران می‌توانند میزان اعتبار مصوب، هزینه‌های انجام‌شده، بدهی‌های مرتبط، تعداد سرویس‌های اجراشده، مدت توقف تجهیزات و میزان تحقق برنامه نگهداشت را ارزیابی کنند. چنین رویکردی به شناسایی مراکز دارای نیاز بیشتر، توزیع هدفمند منابع و پاسخ‌گویی دقیق‌تر درباره نحوه مصرف اعتبارات کمک می‌کند. در واقع، بودجه مستقل زمانی بیشترین اثربخشی را خواهد داشت که با شاخص‌های عملکردی و نظام گزارش‌دهی همراه باشد.
وی با اشاره به یکی از مسائل قابل توجه در مراکز درمانی دولتی خاطر نشان کرد: فاصله زمانی میان ایجاد هزینه و تأمین نقدینگی لازم برای پرداخت آن است. محدودیت منابع، تأخیر در وصول مطالبات بیمه‌ای و انباشت بدهی به شرکت‌های تعمیراتی می‌تواند بر روند ارائه خدمات فنی اثر بگذارد. در چنین شرایطی، حتی اگر ضرورت تعمیر دستگاه از نظر کارشناسی تأیید شده باشد، نبود اعتبار قابل دسترس ممکن است فرایند تأمین قطعه، اعزام کارشناس یا انجام سرویس را به تأخیر بیندازد. استمرار این وضعیت می‌تواند هم برای بیمارستان و هم برای شرکت خدمات‌دهنده مشکل‌ساز شود و در نهایت بر آمادگی تجهیزات اثر بگذارد. ازاین‌رو، صرف درج یک عدد در بودجه کافی نیست. اعتبار نگهداشت باید متناسب با نیاز واقعی تجهیزات پیش‌بینی شود، قابلیت تخصیص و پرداخت به‌موقع داشته باشد و در چارچوب مقررات مالی، امکان هزینه‌کرد آن برای سرویس‌های ضروری، تعمیرات، قطعات و آزمون‌های فنی فراهم باشد.
ردیف بودجه نگهداشت چگونه باید تعریف شود؟
مدیر اداره تجهیزات پزشکی خراسان شمالی برای اثربخشی این سیاست ها پیشنهاد کرد: بودجه نگهداشت تجهیزات پزشکی بر مبنای یک برنامه مشخص و قابل ارزیابی تدوین شود. این برنامه می‌تواند چند محور اصلی داشته باشد. و این برنامه ها را اینطور بر شمرد:
• شناسنامه کامل تجهیزات: ثبت مشخصات، سال ساخت و نصب، وضعیت گارانتی، سابقه خرابی، هزینه تعمیرات و وضعیت پشتیبانی فنی هر دستگاه.
• برنامه نگهداری پیشگیرانه: تدوین تقویم سرویس بر اساس دستورالعمل سازنده، شرایط بهره‌برداری و الزامات فنی مربوط.
• برآورد هزینه واقعی: پیش‌بینی هزینه سرویس‌های دوره‌ای، قطعات، تعمیرات، کنترل کیفی و سایر خدمات فنی مورد نیاز با توجه به نوع و اهمیت تجهیزات.
• اولویت‌بندی بر مبنای ریسک: تخصیص منابع با توجه به اهمیت دستگاه در فرایند درمان، نبود دستگاه جایگزین، میزان استفاده، پیامد توقف و وضعیت فنی آن.
• پایش عملکرد و هزینه‌ها: ثبت زمان خواب دستگاه، تعداد خرابی‌ها، هزینه تعمیر به تفکیک دستگاه و میزان اجرای برنامه سرویس.
• تأمین نیروی انسانی متخصص: توجه به ظرفیت کارشناسی و فنی مورد نیاز برای نظارت بر قراردادها، پیگیری تعمیرات، ارزیابی خدمات و ثبت مستندات.
وی در ادامه گفت: بهتر است اعتبار نگهداشت تجهیزات پزشکی در ساختار بودجه‌ای بیمارستان و دانشگاه علوم پزشکی به‌صورت شفاف قابل ردیابی باشد؛ به‌گونه‌ای که هزینه‌های مربوط به نگهداری تجهیزات با سایر هزینه‌های عمومی مخلوط نشود و امکان بررسی میزان کفایت اعتبار فراهم باشد.
نوروزی همچنین تاکید کرد: در تعیین مبلغ این ردیف نیز نمی‌توان بدون توجه به ترکیب تجهیزات، سن دستگاه‌ها، تعداد تجهیزات سرمایه‌ای، شرایط قراردادهای خدماتی و سوابق هزینه‌ای، یک درصد ثابت را برای تمام بیمارستان‌ها مناسب دانست. تدوین الگوی برآورد هزینه بر اساس داده‌های واقعی مراکز، می‌تواند مبنای دقیق‌تری برای بودجه‌ریزی ایجاد کند.
ضرورت توجه ویژه به تجهیزات حیاتی و مراکز پرتردد
وی با عنوان اینکه همه تجهیزات پزشکی از نظر اهمیت و پیامد خرابی در یک سطح قرار ندارند به یک موضوع مهم دیگر اشاره کرد و گفت: ازکارافتادن یک تجهیز حیاتی در بخش مراقبت‌های ویژه یا اتاق عمل، با توقف یک دستگاه کم‌کاربرد که جایگزین مناسبی دارد، پیامد یکسانی نخواهد داشت. به همین دلیل، بودجه نگهداشت باید علاوه بر تعداد و ارزش ریالی تجهیزات، بر مبنای سطح ریسک و نقش هر دستگاه در زنجیره ارائه خدمات درمانی توزیع شود. تجهیزات حیاتی، دستگاههای فاقد جایگزین، تجهیزات با هزینه تعمیر بالا و دستگاه‌هایی که خرابی آن‌ها می‌تواند موجب توقف خدمت شود، باید در اولویت برنامه‌ریزی قرار گیرند.
مدیر اداره تجهیزات پزشکی خراسان شمالی ادامه داد: در عین حال، مراکز پرتردد و بیمارستان‌های ارجاعی نیز به دلیل حجم بالای استفاده از تجهیزات، ممکن است با نیاز بیشتری به سرویس و تعمیرات مواجه باشند. تصمیم‌گیری در این زمینه باید بر اساس اطلاعات ثبت‌شده و ارزیابی کارشناسی انجام شود، نه صرفاً بر مبنای تعداد تخت یا ارزش اولیه تجهیزات.
نگهداشت تجهیزات باید بخشی از سیاست تأمین مالی سلامت باشد
وی همچنین با بیان اینکه نگهداشت تجهیزات پزشکی، موضوعی صرفاً فنی و محدود به واحد تجهیزات پزشکی بیمارستان نیست؛ تاکید کرد که مسئله‌ای مدیریتی، مالی و مرتبط با تداوم ارائه خدمات سلامت است.
نوروزی اضافه کرد: خرید تجهیزات بدون پیش‌بینی منابع لازم برای نگهداری آن‌ها، می‌تواند اثربخشی سرمایه‌گذاری اولیه را در طول زمان کاهش دهد. اختصاص ردیف بودجه مشخص و پایدار برای نگهداشت تجهیزات پزشکی در مراکز درمانی دولتی، می‌تواند زمینه برنامه‌ریزی منظم‌تر، کاهش تأخیر در تعمیرات، حفاظت از سرمایه‌های عمومی، افزایش آمادگی عملیاتی و ارتقای شفافیت مالی را فراهم کند.
مدیر اداره تجهیزات پزشکی خراسان شمالی در پایان درباره اینکه این اهداف چگونه محقق می شود به موپنا گفت: تحقق این اهداف مستلزم آن است که بودجه نگهداشت به‌صورت واقعی و متناسب با نیاز تجهیزات برآورد شود، به‌موقع تخصیص یابد و هزینه‌کرد آن بر اساس شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مورد ارزیابی قرار گیرد. نظام سلامت برای تأمین تجهیزات پزشکی هزینه می‌کند؛ اما برای حفظ آمادگی و کارایی این سرمایه‌ها نیز باید برنامه مالی مشخصی داشته باشد. ردیف بودجه نگهداشت، نه هزینه‌ای در حاشیه درمان، بلکه بخشی از زیرساخت اقتصادی و عملیاتی ارائه خدمات ایمن و پایدار سلامت است.
انتهای پیام/
